Złoty wiek na ziemiach Polskich
Na ziemiach polskich, dzięki życzliwości władców, Żydzi mogli spokojnie żyć i pracować. Osadnikom żydowskim z Czech pierwszy przywilej immunitetowy nadał w 1264 r. książę kaliski Bolesław Pobożny. Przywilej został rozszerzony na całą Polskę w 1334 r. przez Kazimierza Wielkiego, a potwierdzali go później, wprowadzając jedynie niewielkie zmiany, kolejni monarchowie, a także Wielki Książę Litwy Witold (1388 r.). W końcu XV stulecia rozpoczął się w dziejach polskich Żydów złoty wiek, który trwał do czasów masowych pogromów w trakcie powstania kozackiego Bogdana Chmielnickiego i potopu w XVII w. Rosnącej zamożności towarzyszył znaczący wzrost liczby ludności żydowskiej. Nie ustawał napływ imigrantów z państw niemieckich, rodziny były coraz liczniejsze, bo Żydzi zawierali małżeństwa w młodym wieku i wyjątkowo, jak na owe czasy, troszczyli się o dzieci. Do połowy XVII w. liczba żydowskich mieszkańców państwa polsko-litewskiego wzrosła ponad dziesięciokrotnie, dochodząc do 400 tys. Żydzi stanowili wówczas ponad jedną trzecią mieszkańców miast; największe były gminy w podkrakowskim Kazimierzu, w Poznaniu i Lwowie. Od początku XVI w. osiedlali się także w prywatnych miastach na wschodzie Rzeczpospolitej, skuszeni dobrą sytuacją na Rusi Czerwonej i Litwie, a później także na Ukrainie i Podolu. Obok zawodów handlowych żydowscy przedsiębiorcy coraz częściej dzierżawili od szlachty karczmy, młyny, browary i gorzelnie, kredytowali handel zbożem i drewnem. Z czasem stali się niezastąpionymi pośrednikami między wsią, miastem i dworem szlacheckim. Mniej zaradni byli rzemieślnikami lub wędrownymi kramarzami.