Naród Żydowski

Równie jednak radykalne co zmiany w liczebności ludności żydowskiej były przekształcenia w jej geograficznym rozmieszczeniu. Przed wojną ponad dwie trzecie Żydów świata mieszkało w Europie: dziś mieszka tam jedynie nieco ponad jedna szósta żydowskiej ludności świata. Palestyna, przed wojną miejsce zamieszkania około połowy miliona Żydów, jest dziś Izraelem - największą społecznością żydowską świata; w 2006 r. liczba żydowskich mieszkańców żydowskiego państwa po raz pierwszy stała się większa od liczby żydowskich mieszkańców Stanów Zjednoczonych: 5,30 do 5,27 min. Największa półmilionowa społeczność żydowska w Europie, zamieszkująca Francję, to zaledwie niecałe 10 proc. żydowskiej ludności Izraela lub USA. Te liczby są jednoznaczne i zwiastują rychły zmierzch żydowskiej Europy. Oznacza to nie tylko, że formułowane kilkanaście lat temu marzenia o żydowskiej trzeciej nodze, o powstaniu, na skutek upadku komunizmu i jednoczenia się kontynentu, europejskiego żydostwa, mającego być alternatywą tak dla intensywnie narodowego izraelskiego modelu żydowskiej tożsamości, jak i dla oszałamiającej różnorodności żydostwa amerykańskiego, z jego pluralizmem graniczącym niekiedy z eklektyzmem i powierzchownością - z całą pewnością się nie zrealizują. Żydzi w Europie nie tylko nie będą alternatywą dla dwóch wielkich żydowskich ośrodków, ale nieuchronnie będą ulegali ich wpływom i upodobniali się do nich. Nie jest jasne, który z nich okaże się bardziej atrakcyjny - być może oba. Na razie młodzi Żydzi w Nowosybirsku mówią po hebrajsku z amerykańskim akcentem, bo tożsamość żydowską pomagają im odbudowywać nauczyciele, rabini i aktywiści przybyli z USA, a nie -powiedzmy - z Francji. Zarazem w Europie Zachodniej ponad połowa Żydów przynajmniej raz odwiedziła Izrael (dane dla wschodniej części kontynentu nie są znane, ale zapewne zbliżone), podczas gdy wśród Żydów amerykańskich podróż taką wykonała zaledwie nieco ponad jedna trzecia.